🌟 *”जे सोडून देता येते ते धरून ठेवू नका ☀️

गौतम नगरी चौफेर (चंद्रपूर) तथागत भगवान गौतम बुद्धांचा धम्म माणसाला दुःखापासून पळून जाण्यास शिकवत नाही. तो दुःखाचे कारण ओळखण्यास, त्याग करण्यास आणि मुक्त होण्यास शिकवतो.
मनातील लोभ, द्वेष आणि मोह हेच सर्वात मोठे ओझे आहेत.
जेव्हा माणूस या मानसिक भारातून मुक्त होतो, तेव्हा त्याला कळते‌.
त्याला कमकुवत बनवणारे जग नव्हते; तर त्याने धरून ठेवलेली आसक्ती होती.
आपल्याला दुःख देणाऱ्या प्रत्येक गोष्टीचा उगम परिस्थितीत नसतो; अनेकदा त्या गोष्टींना धरून ठेवण्याच्या आपल्या वृत्तीत असतो.
ज्याप्रमाणे एखादा माणूस डोक्यावर जड ओझे घेऊन चालत असतो, तसेच अनेक लोक वर्षानुवर्षे मनात राग, द्वेष, सूड, मत्सर, भीती, कमीपणा, अपयशाच्या आठवणी आणि चुकीच्या श्रद्धा यांचे ओझे वाहत असतात.
बुद्ध म्हणतात की,
“जे सोडून देता येते ते धरून ठेवू नका.”
त्याग म्हणजे संसार सोडणे नव्हे; तर मनातील आसक्ती, अज्ञान आणि क्लेशांचा त्याग करणे होय.
जोपर्यंत आपण स्वतः ते ओझे खाली ठेवत नाही, तोपर्यंत कोणताही दुसरा आपल्याला मुक्त करू शकत नाही.

🛑 काही ओझी आपल्या खांद्यावर आयुष्याने ठेवलेली नसतात.
ती आपण वाहत राहतो कारण आपणच त्यांना सोडून देण्याचे निवडत नाही.

ज्या दिवशी तुम्ही जे तुमच्या कामाचे नाही ते सोडून द्याल,
त्या दिवशी तुमच्या लक्षात येईल की तुम्ही त्या ओझ्या पेक्षाही ताकदवान होता.

❄️. पालि गाथा

हा विचार “भार-निक्खेपन” – ओझे खाली ठेवणे या बुद्धांच्या उपदेशाशी थेट जोडलेला आहे.

“भारा हवे पञ्चक्खन्धा, भारहारो च पुग्गलो। भारादानं दुक्खं लोके, भारनिक्खेपनं सुखं॥निक्खिपित्वा गरुं भारं, अञ्ञं भारं अनादिय। समूलं तण्हं अब्बुय्ह, निच्छातो परिनिब्बुतो”ति॥

भार सुत्त, संयुक्त निकाय २२.२२:

🪢शब्दाचा अर्थ:
भारा हवे पञ्चक्खन्धा = पाच स्कंध हेच ओझे आहेत
भारहारो च पुग्गलो = माणूस हाच ओझे वाहणारा आहे
भारादानं दुक्खं लोके = जगात ओझे उचलणे हेच दुःख आहे
भारनिक्खेपनं सुखं = ओझे खाली ठेवणे हेच सुख आहे
निक्खिपित्वा गरुं भारं = जड ओझे खाली ठेवून
अञ्ञं भारं अनादिय = दुसरे ओझे उचलू नका
समूलं तण्हं अब्बुय्ह = तृष्णेला मुळासकट उपटून टाका

♦️दुसरी गाथा –

“मनुजस्स पमत्तचारिनो, तण्हा वड्ढति मालुवा विय। सो पलवति हुराहुरं, फलमिच्छं व वनस्मिं वानरो॥”
धम्मपद ३३४:

अर्थ: जो माणूस प्रमादाने वागतो, त्याची तृष्णा वेली सारखी वाढते. फळाची इच्छा करणाऱ्या माकडा सारखा तो जन्मोजन्मी उड्या मारत राहतो. हे ओझे तो स्वतःच धरून ठेवतो.

🟡. – आपणच धरलेले ओझे कोणते?

बुद्ध म्हणतात, आयुष्याने आपल्याला २ प्रकारची ओझी दिली:

नैसर्गिक ओझे: जन्म, म्हातारपण, आजारपण, मृत्यू. हे टाळता येत नाही.
स्व-निर्मित ओझे: तृष्णा, दृष्टि, अहंकार, द्वेष, भीती, जुने दुःख, अपमान. हे आपणच धरून ठेवले आहे.

पाच स्कंधांचे ओझे: रूप, वेदना, संज्ञा, संस्कार, विज्ञान – “हे मी आहे, हे माझे आहे” असे धरून ठेवणे हेच सर्वात मोठे ओझे. बुद्ध विचारतात: “जे अनित्य आहे, दुःख आहे, ते माझे कसे असू शकेल?”

उदाहरण: एक माणूस डोक्यावर दगड घेऊन चालला आहे. लोक विचारतात, “का वाहतोस?” तो म्हणतो, “कोणी ठेवला माहीत नाही.” बुद्ध हसून म्हणतात, “तूच उचलला आहेस, तूच खाली ठेवू शकतोस.”

🎓. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या आचार-विचारात हे कसे लागू पडते

बाबासाहेबांचे जीवन हे “नको असलेले ओझे खाली ठेवण्याचा” जाहीर जाहीरनामा आहे.

अ) जातीचे ओझे खाली ठेवले:
बाबासाहेब महार जातीत जन्मले. २००० वर्षांपासून “तू अस्पृश्य आहेस” हे ओझे समाजाने त्यांच्या खांद्यावर ठेवले होते.
पण बाबासाहेबांनी ते ओझे वाहण्याचे नाकारले.
१३ ऑक्टोबर १९३५, येवले मुक्कामी परीषदेत : “मी हिंदू म्हणून जन्मलो, पण हिंदू म्हणून मरणार नाही.”
२१ वर्षे वाट पाहिली आणि १४ ऑक्टोबर १९५६ ला धम्मदीक्षा आपल्या अनुयायांसह घेऊन ते ओझे कायमचे खाली ठेवले.
भाष्य: जात हे आयुष्याने दिलेले ओझे नव्हते, माणसाने दिलेले होते. बाबासाहेबांनी ते सोडले आणि लक्षात आले . ते जातीपेक्षा मोठे होते.

ब) अपमानाचे ओझे खाली ठेवले:
शाळेत पाणी नाकारले, बडोद्यात घर नाकारले, नाशिकमध्ये काळाराम मंदिरात प्रवेश नाकारला, ‘ॲनिहिलेशन ऑफ कास्ट’ जाळला.
सामान्य माणूस हे अपमानाचे ओझे आयुष्यभर वाहत राहिला असता, रडत राहिला असता, द्वेष करत राहिला असता.
पण बाबासाहेबांनी ते ओझे खाली ठेवले. द्वेष केला नाही, उलट त्यातूनच संविधान, कायदा, धम्म निर्माण केला.
ते म्हणाले: “जुने अपमान उगाळत बसू नका. नवीन जग निर्माण करा.”

क) भीतीचे ओझे खाली ठेवले:
गांधी, नेहरू, पटेल, सावरकर – सर्वांशी एकट्याने लढले. ” आपण हरू ” ही भीती त्यांनी कधीच वाहिली नाही.
मुस्लिम लीग, हिंदू महासभा, कॉंग्रेस – सर्वांच्या विरोधात भूमिका घेतली.
राउंड टेबल कॉन्फरन्स: इंग्लंडमध्ये जाऊन “आम्हाला वेगळे मतदारसंघ द्या” मागितले.
कारण त्यांना माहीत होते की- भीतीचे ओझे सोडले की, माणूस खरा ताकदवान होतो.

ड) “माझे-माझे” चे ओझे खाली ठेवले:
कायदेमंत्री पद, बंगला, पगार, प्रतिष्ठा – १९५१ ला एका क्षणात सोडले. हिंदू कोड बिलासाठी.
“माझे पद, माझी खुर्ची” हे ओझे त्यांनी कधीच वाहिले नाही.
“माझ्या लोकांचे कल्याण” हेच एकमेव ओझे त्यांनी शेवटपर्यंत वाहिले. आणि ते ओझे नव्हते, ती जबाबदारी होती.

⏳. आजच्यासाठी

तुमचे ओझे कोणते? जुना ब्रेकअप, परीक्षेतले अपयश, वडिलांचे बोलणे, समाजाचा टोमणा, “लोक काय म्हणतील” – हे आयुष्याने दिलेले नाही. तुम्हीच धरून ठेवले आहे. हे प्रथम खाली ठेवा.
सोडणे म्हणजे पळून जाणे नव्हे: बाबासाहेबांनी जात सोडली, पण समाज सोडला नाही. लढाई सोडली नाही. जे निरुपयोगी आहे ते सोडा, जे ध्येय आहे ते घट्ट धरा.
ताकद कधी कळते? जोपर्यंत दगड डोक्यावर आहे तोपर्यंत वाटते “मी थकलो”. खाली ठेवला की कळते “अरे, मी तर पळूही शकतो!” बाबासाहेबांनी जात खाली ठेवली तेव्हा कळले – ते संविधान लिहू शकतात, जग बदलू शकतात.

⭕निरीक्षणबुद्ध म्हणतात: *"भारनिक्खेपनं सुखं"* - ओझे खाली ठेवणे हेच सुख आहे.

बाबासाहेब दाखवतात: जात, अपमान, भीती, पद – हे ओझे ज्याने सोडले, तोच युगपुरुष झाला.

तुम्हीही तपासा – कोणते ओझे आयुष्याने दिले आहे, आणि कोणते तुम्हीच उगाच वाहत आहात?
जे तुमच्या कामाचे नाही, जे तुमची प्रगती रोखते, ते आजच खाली ठेवा.

आणि मग बघा – तुम्ही त्या ओझ्या पेक्षा किती ताकदवान होता हे जगाला दाखवायला तुम्ही मोकळे झालात.

☸️ धम्मस्थान स्तूप ☸️
सद्धम्म प्रचार केंद्र मालेगाव जिल्हा वाशीम.
समाज माध्यमातून साभार.
संकलन, अनुवादित व संपादन…..
सुधाकर ग्यानुजी पखाले.
9075233272.
🪷🪷🪷🪷🪷🪷🪷🪷
☸️☸️☸️☸️☸️☸️☸️☸️

🌟 *”जे सोडून देता येते ते धरून ठेवू नका ☀️

RECOMMENDED FOR YOU